ISO 22000 hoặc HACCP, cơ sở thực phẩm có được miễn Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm không?

Tư vấn Long Phan nhận được nhiều câu hỏi từ cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm về việc ISO 22000, HACCP có được miễn Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm hay không, đặc biệt khi doanh nghiệp đã đầu tư chi phí xây dựng hệ thống quản lý an toàn thực phẩm nhưng vẫn còn băn khoăn về nghĩa vụ pháp lý song song. Theo quy định hiện hành, câu trả lời là có, nhưng đi kèm điều kiện và nghĩa vụ cụ thể mà cơ sở cần nắm rõ để tránh vi phạm hành chính về luật doanh nghiệp liên quan đến điều kiện kinh doanh có điều kiện.

Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm là gì?

Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm là văn bản do cơ quan nhà nước có thẩm quyền (Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn hoặc Bộ Công Thương, tùy lĩnh vực quản lý) cấp cho cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm sau khi thẩm định đạt yêu cầu về điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm.

Về nguyên tắc, phần lớn cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm thuộc diện phải có giấy chứng nhận này trước khi hoạt động. Điều kiện cấp giấy chứng nhận được thực hiện theo quy định tại khoản 1 Điều 34 Luật An toàn thực phẩm 2010, và trình tự cấp được hướng dẫn cụ thể tại Điều 11 Nghị định 15/2018/NĐ-CP.

Tuy nhiên, pháp luật cũng quy định một số nhóm cơ sở không thuộc diện phải xin loại giấy chứng nhận này, trong đó có nhóm cơ sở đã sở hữu các chứng nhận hệ thống quản lý an toàn thực phẩm quốc tế.

Cơ sở có ISO 22000 hoặc HACCP có được miễn Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP không?

Cơ sở đã được cấp một trong các chứng nhận ISO 22000 hoặc HACCP còn hiệu lực không thuộc diện cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Đây là điểm cần phân biệt rõ về mặt thuật ngữ: pháp luật quy định cơ sở “không thuộc diện cấp”, tức là không phải làm thủ tục xin cấp ngay từ đầu, chứ không phải “được miễn nộp hồ sơ” đối với một giấy chứng nhận đang trong quá trình xử lý.

Theo quy định tại điểm k khoản 1 Điều 12 Nghị định 15/2018/NĐ-CP, cơ sở đã được cấp một trong các giấy chứng nhận: Thực hành sản xuất tốt (GMP), Hệ thống phân tích mối nguy và điểm kiểm soát tới hạn (HACCP), Hệ thống quản lý an toàn thực phẩm ISO 22000, Tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế (IFS), Tiêu chuẩn toàn cầu về an toàn thực phẩm (BRC), Chứng nhận hệ thống an toàn thực phẩm (FSSC 22000) hoặc tương đương còn hiệu lực, thì không thuộc diện cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm.

Vì sao pháp luật cho phép các chứng nhận này thay thế

Theo thực tiễn áp dụng, các hệ thống quản lý như ISO 22000 và HACCP đã yêu cầu cơ sở kiểm soát mối nguy an toàn thực phẩm ở mức độ tương đương hoặc cao hơn nội dung thẩm định của Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP. Vì vậy, cơ quan quản lý không yêu cầu đánh giá trùng lặp hai lần cho cùng một nội dung, giúp cơ sở tiết kiệm thời gian và chi phí tuân thủ.

Các loại chứng nhận khác cũng thuộc diện được miễn tương tự

ISO 22000 và HACCP không phải là hai trường hợp duy nhất. Cùng thuộc nhóm được miễn theo điểm k khoản 1 Điều 12 Nghị định 15/2018/NĐ-CP còn có:

• Giấy chứng nhận Thực hành sản xuất tốt (GMP).
• Tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế (IFS).
• Tiêu chuẩn toàn cầu về an toàn thực phẩm (BRC).
• Chứng nhận hệ thống an toàn thực phẩm (FSSC 22000).

Chứng nhận nào thuộc diện miễn, chứng nhận nào không

Vì điểm k khoản 1 Điều 12 Nghị định 15/2018/NĐ-CP liệt kê cụ thể, đóng danh mục 6 loại chứng nhận, cơ sở chỉ có các chứng nhận khác ngoài danh mục này (ví dụ VietGAP, Halal) vẫn thuộc diện phải xin Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm theo thủ tục thông thường, trừ khi thuộc trường hợp miễn khác quy định tại khoản 1 Điều 12.

Điều kiện để chứng nhận ISO 22000 hoặc HACCP được công nhận thay thế

Việc sở hữu chứng chỉ ISO 22000 hoặc HACCP không đồng nghĩa với miễn trừ vĩnh viễn. Cơ sở cần đáp ứng đồng thời các điều kiện dưới đây để chứng nhận thực sự có giá trị thay thế.

Chứng nhận phải còn hiệu lực tại thời điểm kiểm tra

Điều kiện “còn hiệu lực” được nêu trực tiếp trong điểm k khoản 1 Điều 12 Nghị định 15/2018/NĐ-CP. Thời hiệu của giấy chứng nhận phụ thuộc vào thông lệ của các tổ chức chứng nhận, chứng nhận ISO 22000 và HACCP thường có thời hạn 03 năm kể từ ngày cấp, kèm theo đánh giá giám sát định kỳ hằng năm; cơ sở cần đối chiếu với chứng chỉ cụ thể của mình vì thời hạn có thể khác nhau tùy tổ chức chứng nhận.

Chứng nhận phải do tổ chức hợp pháp cấp và đúng phạm vi sản phẩm

Chứng nhận cần do tổ chức chứng nhận được công nhận hợp pháp cấp, đồng thời phạm vi chứng nhận phải khớp với loại sản phẩm và công đoạn sản xuất thực tế mà cơ sở đang thực hiện. Trường hợp phạm vi chứng nhận không bao trùm đúng sản phẩm đang kinh doanh, cơ sở nên chủ động rà soát lại và cập nhật phạm vi chứng nhận, vì đây là điểm dễ bị đoàn kiểm tra bác bỏ khi đối chiếu thực tế.

Nghĩa vụ thông báo, gửi bản sao chứng nhận đến cơ quan quản lý

Cơ sở thuộc diện miễn vẫn có nghĩa vụ gửi bản sao chứng nhận (có xác nhận của cơ sở) đến cơ quan có thẩm quyền do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phân cấp quản lý về an toàn thực phẩm trên địa bàn, theo quy định tại điểm k khoản 1 Điều 12 Nghị định 15/2018/NĐ-CP.

Cơ sở vẫn phải thực hiện những nghĩa vụ nào dù được miễn giấy chứng nhận

Nhiều cơ sở hiểu nhầm rằng thuộc diện miễn Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm đồng nghĩa với miễn toàn bộ nghĩa vụ pháp lý về an toàn thực phẩm. Trên thực tế, cơ sở vẫn phải tuân thủ các nghĩa vụ sau.

Nghĩa vụ tự công bố sản phẩm

Theo khoản 1 Điều 4 Nghị định 15/2018/NĐ-CP, tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm phải tự công bố đối với thực phẩm đã qua chế biến bao gói sẵn, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, dụng cụ chứa đựng và vật liệu bao gói tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm. Riêng sản phẩm, nguyên liệu chỉ dùng để sản xuất, gia công hàng xuất khẩu hoặc phục vụ sản xuất nội bộ không tiêu thụ tại thị trường trong nước được miễn thủ tục này theo khoản 2 Điều 4 Nghị định 15/2018/NĐ-CP.

Nghĩa vụ duy trì và cập nhật hiệu lực chứng nhận

Khi chứng nhận ISO 22000 hoặc HACCP hết hạn hoặc bị thu hồi, cơ sở ngay lập tức không còn thuộc diện miễn và phải quay lại thực hiện thủ tục xin cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm theo quy trình thông thường. Cơ sở nên chủ động lên lịch đánh giá tái chứng nhận trước thời điểm hết hiệu lực, thông thường trước khoảng 3 đến 6 tháng, để tránh khoảng trống pháp lý trong quá trình hoạt động.

Rủi ro pháp lý nếu cơ sở hiểu sai hoặc không đáp ứng điều kiện miễn

Việc chủ quan cho rằng đã từng thuộc diện miễn nên không cần theo dõi hiệu lực chứng nhận là rủi ro phổ biến, có thể dẫn đến hậu quả pháp lý và tài chính đáng kể.

Mức xử phạt khi kinh doanh thực phẩm không có Giấy chứng nhận đủ điều kiện ATTP hợp lệ

Theo khoản 1, khoản 2 Điều 18 Nghị định 115/2018/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung bởi khoản 8 Điều 1 Nghị định 124/2021/NĐ-CP):

• Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi kinh doanh dịch vụ ăn uống mà không có Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm hoặc có Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm nhưng đã hết hiệu lực, trừ trường hợp không thuộc diện cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm.
• Phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với hành vi sản xuất, kinh doanh thực phẩm mà không có Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm hoặc có Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm nhưng đã hết hiệu lực, trừ trường hợp không thuộc diện cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm.

Mức phạt đối với tổ chức bằng 02 lần mức phạt cá nhân đối với cùng hành vi vi phạm theo Khoản 2, Điều 3, Nghị định số 115/2018/NĐ-CP. Điểm mấu chốt cần lưu ý: các mức phạt này áp dụng ngay khi chứng nhận ISO 22000, HACCP hết hiệu lực mà cơ sở không thuộc trường hợp miễn khác, vì lúc đó cơ sở không còn căn cứ để viện dẫn điểm k khoản 1 Điều 12 Nghị định 15/2018/NĐ-CP.

Tình huống thực tế thường gặp

Một cơ sở sản xuất thực phẩm để chứng nhận ISO 22000 hết hạn khoảng 2 tháng nhưng vẫn tiếp tục sản xuất, kinh doanh vì cho rằng mình “đã từng được miễn” nên không cần theo dõi thêm.

Khi đoàn kiểm tra đối chiếu hiệu lực chứng nhận và phát hiện đã hết hạn, cơ sở bị xử phạt theo Điều 18 Nghị định 115/2018/NĐ-CP như trường hợp không có giấy chứng nhận, dù trước đó vẫn đang hoạt động hợp pháp. Cơ sở nên xây dựng lịch nhắc nội bộ để tránh rơi vào tình huống tương tự.

Dịch vụ tư vấn Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm và ủy quyền thực hiện thủ tục tại Tư vấn Long Phan

Tư vấn Long Phan hỗ trợ cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm rà soát và xử lý các vấn đề liên quan đến Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm với các công việc sau:

• Rà soát hiệu lực, phạm vi chứng nhận ISO 22000, HACCP hiện có và đối chiếu với quy định.
• Tư vấn hồ sơ, thủ tục gửi bản sao chứng nhận đến cơ quan quản lý có thẩm quyền tại địa phương.
• Tư vấn và chuẩn bị hồ sơ tự công bố sản phẩm theo quy định.
• Hỗ trợ chuẩn bị hồ sơ xin cấp lại Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm khi chứng nhận ISO 22000, HACCP hết hiệu lực.
• Đại diện theo ủy quyền làm việc với cơ quan quản lý an toàn thực phẩm trong quá trình thẩm định, kiểm tra và xử lý hồ sơ.
• Tư vấn phương án khắc phục thiếu sót trong hồ sơ, chứng nhận và giảm thiểu rủi ro xử phạt.

Quý khách hoặc Quý doanh nghiệp có nhu cầu đánh giá sơ bộ vụ việc vui lòng gửi hồ sơ qua email info@longphanpmt.com hoặc Zalo 0906.735.386.

Câu hỏi thường gặp về miễn Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm

Việc áp dụng ISO 22000 hoặc HACCP có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nghĩa vụ xin Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp giúp cơ sở xác định đúng trường hợp được miễn và rủi ro khi chứng nhận hết hiệu lực.

Kết luận

Việc ISO 22000 hoặc HACCP có được miễn Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm phụ thuộc trực tiếp vào hiệu lực và phạm vi của chứng nhận tại thời điểm cơ quan quản lý kiểm tra, chứ không phải một quyền miễn trừ vĩnh viễn. Cơ sở cần chủ động theo dõi hiệu lực chứng nhận, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tự công bố sản phẩm và các thủ tục hành chính liên quan để tránh rủi ro bị xử phạt. Tư vấn Long Phan sẵn sàng hỗ trợ rà soát hồ sơ và tư vấn phương án phù hợp cho từng cơ sở, liên hệ hotline 1900636389 để được hỗ trợ.