Khi nào M&A được coi là tập trung kinh tế?

Khi nào M&A được coi là tập trung kinh tế là câu hỏi có ý nghĩa then chốt trong việc xác định nghĩa vụ thông báo và tuân thủ pháp luật cạnh tranh của doanh nghiệp khi thực hiện các giao dịch mua bán, sáp nhập. Việc nhận diện đúng bản chất của hoạt động M&A giúp doanh nghiệp đánh giá chính xác rủi ro bị kiểm soát tập trung kinh tế và nguy cơ bị xử lý vi phạm.

Bài viết dưới đây của Tư vấn Long Phan sẽ phân tích các quy định pháp luật hiện hành nhằm làm rõ thời điểm M&A được coi là tập trung kinh tế và những vấn đề doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý.

M&A là gì?

M&A là tên viết tắt của cụm từ Mergers (Sáp nhập) và Acquisitions (Mua lại). Hiện nay, pháp luật Việt Nam chưa có quy định cụ thể về khái niệm M&A. Do đó, M&A được hiểu là hoạt động giành quyền kiểm soát doanh nghiệp thông qua hình thức sáp nhập hoặc mua lại giữa hai hay nhiều doanh nghiệp để sở hữu một phần hoặc toàn bộ doanh nghiệp đó.

Sáp nhập doanh nghiệp (Mergers) theo quy định tại Khoản 2 Điều 29 Luật Cạnh tranh 2018 là việc một hoặc một số doanh nghiệp chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của mình sang một doanh nghiệp khác, đồng thời chấm dứt hoạt động kinh doanh hoặc sự tồn tại của doanh nghiệp bị sáp nhập.

Mua lại doanh nghiệp (Acquisitions) là việc một doanh nghiệp trực tiếp hoặc gián tiếp mua toàn bộ hoặc một phần vốn góp, tài sản của doanh nghiệp khác đủ để kiểm soát, chi phối doanh nghiệp hoặc một ngành, nghề của doanh nghiệp bị mua lại theo quy định tại Khoản 4 Điều 29 Luật Cạnh tranh 2018.

Thông thường, những thương vụ M&A đều nhằm mục đích tham gia, quyết định các vấn đề quan trọng của doanh nghiệp bị sáp nhập hay được mua lại chứ không đơn thuần là sở hữu cổ phần. M&A thường đem lại rất nhiều lợi ích cho doanh nghiệp: mở rộng thị phần, đạt hiệu quả kinh doanh tốt hơn, giảm số lượng nhân viên cần thiết, giảm những chi phí phát sinh không cần thiết, tận dụng công nghệ được chuyển giao,…

>>> Xem thêm: Dịch vụ tư vấn thủ tục sáp nhập công ty

Các hình thức của tập trung kinh tế

Căn cứ theo quy định tại Điều 29 Luật Cạnh tranh 2018, các hình thức tập trung kinh tế bao gồm:

1. Sáp nhập doanh nghiệp.
2. Hợp nhất doanh nghiệp.
3. Mua lại doanh nghiệp.
4. Liên doanh giữa các doanh nghiệp.
5. Các hình thức tập trung kinh tế khác theo quy định của pháp luật.

Theo quy định tại Điều 30 Luật Cạnh tranh 2019, doanh nghiệp khi thực hiện tập trung kinh tế gây tác động hoặc có khả năng gây tác động hạn chế cạnh tranh một cách đáng kể trên thị trường Việt Nam thì bị xem là hành vi tập trung kinh tế bị cấm.

Như vậy, M&A được coi là tập trung kinh tế khi hoạt động sáp nhập và mua lại không thuộc trường hợp tập trung kinh tế bị cấm theo quy định tại Điều 30 Luật này. Việc đánh giá tác động này dựa trên thị phần kết hợp, mức độ tập trung thị trường, và rào cản gia nhập thị trường đối với các doanh nghiệp khác.

Giá trị giao dịch sáp nhập doanh nghiệp phải thông báo cho Ủy ban cạnh tranh quốc gia

Căn cứ theo quy định tại Khoản 1 Điều 13 Nghị định 35/2020/NĐ-CP quy định về ngưỡng thông báo tập trung kinh tế, các doanh nghiệp dự định tham gia tập trung kinh tế, trừ quy định tại khoản 2 Điều 13 Nghị định 35/2020/NĐ-CP phải thông báo cho Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia nếu thuộc một trong các trường hợp sau:

1. Tổng tài sản trên thị trường Việt Nam của doanh nghiệp hoặc nhóm doanh nghiệp liên kết mà doanh nghiệp đó là thành viên đạt 3.000 tỷ đồng trở lên trong năm tài chính liền kề trước năm dự kiến thực hiện tập trung kinh tế.
2. Tổng doanh thu bán ra hoặc doanh số mua vào trên thị trường Việt Nam của doanh nghiệp hoặc nhóm doanh nghiệp liên kết mà doanh nghiệp đó là thành viên đạt 3.000 tỷ đồng trở lên trong năm tài chính liền kề trước năm dự kiến thực hiện tập trung kinh tế.
3. Giá trị giao dịch của tập trung kinh tế từ 1.000 tỷ đồng trở lên.
4. Thị phần kết hợp của các doanh nghiệp dự định tham gia tập trung kinh tế từ 20% trở lên trên thị trường liên quan trong năm tài chính liền kề trước năm dự kiến thực hiện tập trung kinh tế.

Các doanh nghiệp là tổ chức tín dụng, doanh nghiệp bảo hiểm, công ty chứng khoán dự định tham gia tập trung kinh tế thì thực hiện thông báo cho Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia theo quy định tại Khoản 2 Điều 13 Nghị định 35/2020/NĐ-CP. Cụ thể:

• Tổng tài sản trên thị trường Việt Nam của doanh nghiệp hoặc nhóm doanh nghiệp bảo hiểm liên kết mà doanh nghiệp đó là thành viên, của công ty hoặc nhóm công ty chứng khoán liên kết mà công ty đó là thành viên đạt 15.000 tỷ đồng trở lên trong năm tài chính liền kề trước năm dự kiến thực hiện tập trung kinh tế; tổng tài sản trên thị trường Việt Nam của tổ chức tín dụng hoặc nhóm tổ chức tín dụng liên kết mà tổ chức tín dụng đó là thành viên đạt 20% trở lên trên tổng tài sản của hệ thống các tổ chức tín dụng trên thị trường Việt Nam trong năm tài chính liền kề trước năm dự kiến thực hiện tập trung kinh tế;
• Tổng doanh thu bán ra hoặc doanh số mua vào trên thị trường Việt Nam của doanh nghiệp hoặc nhóm doanh nghiệp bảo hiểm liên kết mà doanh nghiệp đó là thành viên đạt 10.000 tỷ đồng trở lên trong năm tài chính liền kề trước năm dự kiến thực hiện tập trung kinh tế; tổng doanh thu bán ra hoặc doanh số mua vào trên thị trường Việt Nam của công ty hoặc nhóm công ty chứng khoán liên kết mà công ty đó là thành viên đạt 3.000 tỷ đồng trở lên trong năm tài chính liền kề trước năm dự kiến thực hiện tập trung kinh tế; tổng doanh thu trên thị trường Việt Nam của tổ chức tín dụng hoặc nhóm tổ chức tín dụng liên kết mà tổ chức tín dụng đó là thành viên đạt từ 20% trở lên trên tổng doanh thu của hệ thống các tổ chức tín dụng trong năm tài chính liền kề trước năm dự kiến thực hiện tập trung kinh tế;
• Giá trị giao dịch của tập trung kinh tế của doanh nghiệp bảo hiểm, công ty chứng khoán từ 3.000 tỷ đồng trở lên; giá trị giao dịch của tập trung kinh tế của tổ chức tín dụng từ 20% trở lên trên tổng vốn điều lệ của hệ thống các tổ chức tín dụng trong năm tài chính liền kề trước năm dự kiến thực hiện tập trung kinh tế;
• Thị phần kết hợp của các doanh nghiệp dự định tham gia tập trung kinh tế từ 20% trở lên trên thị trường liên quan trong năm tài chính liền kề trước năm dự kiến thực hiện tập trung kinh tế.

>>> Xem thêm: Vai trò của tư vấn M&A trong các thương vụ mua bán sáp nhập  

Dịch vụ tư vấn pháp luật về M&A tại Tư vấn Long Phan

Tư vấn Long Phan cung cấp dịch vụ tư vấn toàn diện cho các thương vụ M&A, đảm bảo tính tuân thủ và tối đa hóa lợi ích cho khách hàng. Đội ngũ chuyên gia của chúng tôi sở hữu kinh nghiệm thực tiễn sâu rộng trong việc xử lý các giao dịch phức tạp, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến Luật Cạnh tranh và kiểm soát tập trung kinh tế. Chúng tôi tiếp cận mỗi thương vụ với sự phân tích tỉ mỉ, giúp Quý khách hàng nhận diện và quản trị rủi ro ngay từ giai đoạn sơ khởi. 

Dịch vụ tư vấn M&A của Tư vấn Long Phan gồm ba nhóm nội dung hỗ trợ chính:

1. Tư vấn quy định pháp luật và thẩm định M&A:

• Thực hiện rà soát toàn diện tình trạng pháp lý của doanh nghiệp mục tiêu, bao gồm hồ sơ thành lập, tài sản, lao động, hợp đồng thương mại và các nghĩa vụ tài chính.
• Đánh giá rủi ro tiềm ẩn và đề xuất phương án khắc phục trước khi tiến hành giao dịch.
• Xác định chính xác thị trường liên quan và tính toán thị phần để đánh giá khả năng phải thực hiện thủ tục thông báo tập trung kinh tế.

2. Soạn thảo và đàm phán hợp đồng M&A:

• Hỗ trợ soạn thảo, rà soát các văn bản quan trọng như hợp đồng mua bán cổ phần (SPA), hợp đồng góp vốn, thỏa thuận cổ đông (SHA) và điều lệ công ty.
• Đại diện Quý khách hàng tham gia đàm phán các điều khoản giao dịch, đảm bảo cân bằng lợi ích và ràng buộc trách nhiệm pháp lý chặt chẽ đối với bên đối tác.
• Tư vấn cấu trúc giao dịch tối ưu nhằm giảm thiểu gánh nặng thuế và tuân thủ các quy định về đầu tư nước ngoài (nếu có).

3. Thực hiện thủ tục hành chính và tuân thủ quy định pháp luật:

• Thực hiện các thủ tục thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp, chuyển nhượng vốn, xin cấp lại Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư sau khi hoàn tất M&A.
• Giải trình và làm việc với cơ quan nhà nước có thẩm quyền để đảm bảo giao dịch được phê duyệt đúng thời hạn.
• Đại diện Quý khách hàng lập hồ sơ và thực hiện thủ tục thông báo tập trung kinh tế gửi đến Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia nếu giao dịch thuộc ngưỡng phải thông báo.

Các câu hỏi thường gặp

Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp về hoạt động M&A và tập trung kinh tế, mời quý vị tham khảo:

Doanh nghiệp phải nộp hồ sơ thông báo tập trung kinh tế vào thời điểm nào?

Doanh nghiệp bắt buộc phải nộp hồ sơ thông báo cho Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia trước khi thực hiện tập trung kinh tế nếu thuộc ngưỡng thông báo tập trung kinh tế. Điều này có nghĩa là việc sáp nhập, mua lại hay hợp nhất chưa được hoàn tất về mặt pháp lý (chưa đăng ký thay đổi kinh doanh, chưa chuyển giao quyền sở hữu) cho đến khi nhận được kết quả chấp thuận. 

(Căn cứ pháp lý: Khoản 1 Điều 33 Luật Cạnh tranh 2018.)

Mua lại bao nhiêu phần trăm cổ phần thì được coi là kiểm soát doanh nghiệp?

Kiểm soát, chi phối doanh nghiệp hoặc một ngành, nghề của doanh nghiệp khác là khi thuộc một trong các trường hợp sau:

1. Doanh nghiệp mua lại giành được quyền sở hữu trên 50% vốn điều lệ hoặc trên 50% cổ phần có quyền biểu quyết của doanh nghiệp bị mua lại;
2. Doanh nghiệp mua lại giành được quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng trên 50% tài sản của doanh nghiệp bị mua lại trong toàn bộ hoặc một ngành, nghề kinh doanh của doanh nghiệp bị mua lại đó;
3. Doanh nghiệp mua lại có một trong các quyền sau:

• Trực tiếp hoặc gián tiếp quyết định bổ nhiệm, miễn nhiệm hoặc bãi nhiệm đa số hoặc tất cả thành viên hội đồng quản trị, chủ tịch hội đồng thành viên, giám đốc hoặc tổng giám đốc của doanh nghiệp bị mua lại;
• Quyết định sửa đổi, bổ sung điều lệ của doanh nghiệp bị mua lại;
• Quyết định các vấn đề quan trọng trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp bị mua lại bao gồm việc lựa chọn hình thức tổ chức kinh doanh; lựa chọn ngành, nghề, địa bàn, hình thức kinh doanh; lựa chọn điều chỉnh quy mô và ngành, nghề kinh doanh; lựa chọn hình thức, phương thức huy động, phân bổ và sử dụng vốn kinh doanh của doanh nghiệp đó.

Việc xác định “kiểm soát” không chỉ dựa trên tỷ lệ sở hữu vốn (thường là trên 50%) mà còn căn cứ vào quyền quyết định. Doanh nghiệp được coi là kiểm soát khi nắm giữ quyền sở hữu trên 50% vốn điều lệ/cổ phần có quyền biểu quyết; hoặc có quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm đa số thành viên Hội đồng quản trị/người quản lý; hoặc có quyền quyết định sửa đổi Điều lệ và các vấn đề quan trọng khác của doanh nghiệp bị mua lại. 

(Căn cứ pháp lý: khoản 1 Điều 2 Nghị định 35/2020/NĐ-CP.)

Giao dịch M&A diễn ra tại nước ngoài (offshore) có phải thông báo tại Việt Nam không?

Có. Nếu các bên tham gia giao dịch (dù là doanh nghiệp nước ngoài) có hoạt động kinh doanh tại Việt Nam và đạt các ngưỡng về tổng tài sản, tổng doanh thu hoặc thị phần tại thị trường Việt Nam theo quy định, họ vẫn phải thực hiện thủ tục thông báo tập trung kinh tế. Tuy nhiên, ngưỡng về giá trị giao dịch sẽ không áp dụng cho trường hợp này. 

(Căn cứ pháp lý: Khoản 3 Điều 13 Nghị định 35/2020/NĐ-CP.)

Thời gian thẩm định sơ bộ việc tập trung kinh tế là bao lâu?

Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày tiếp nhận hồ sơ thông báo tập trung kinh tế đầy đủ và hợp lệ, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia sẽ ra thông báo về kết quả thẩm định sơ bộ. Nếu quá thời hạn này mà không có thông báo, việc tập trung kinh tế được coi là hợp pháp và doanh nghiệp được phép thực hiện. 

(Căn cứ pháp lý: Điều 36 Luật Cạnh tranh 2018.)

Việc mua lại tài sản của doanh nghiệp khác có được coi là M&A không?

Có, nếu việc mua tài sản đó đủ để doanh nghiệp mua kiểm soát, chi phối hoạt động của doanh nghiệp bán hoặc một ngành nghề kinh doanh của doanh nghiệp bán. Nếu chỉ mua tài sản thanh lý đơn thuần không gắn liền với quyền kinh doanh/kiểm soát thì không coi là tập trung kinh tế. 

(Căn cứ pháp lý: Khoản 4 Điều 29 Luật Cạnh tranh 2018.)

>>> Xem thêm: Các vấn đề pháp lý trong thẩm định M&A cần quan tâm  

Kết luận

Hoạt động M&A đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về pháp luật cạnh tranh bởi các giao dịch sáp nhập, hợp nhất, mua lại doanh nghiệp có thể làm thay đổi đáng kể cấu trúc thị trường và mức độ cạnh tranh giữa các chủ thể kinh doanh. Doanh nghiệp cần đánh giá kỹ lưỡng thị phần, sức mạnh thị trường cũng như tác động cạnh tranh của giao dịch trước khi tiến hành, đồng thời thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thông báo và xin chấp thuận theo quy định của pháp luật. Hãy liên hệ nga với Tư vấn Long Phan qua hotline 1900636389 để nhận được sự tư vấn chuyên sâu.